op. dr. zekiye kabaş
Endoskopik Sinüs Cerrahisi
Endoskopik Sinüs Cerrahisi için öncelikle Sinüziti tanımlamalıyız. Sinüzit yüz kemiklerinin içinde yer alan ve delikleri ile buruna açılan sinüs olarak adlandırılan boşlukların iltihaplanmasıdır. Burundaki kemik-kıkırdak bölme eğriliği, alerji, mide reflüsü, burun etleri, çocuklarda geniz eti büyümesi gibi kolaylaştırıcı etkenler sinüzite yatkınlığa sebep olur.
Sinüzitte şikayetler baş ağrısı, burun tıkanıklığı, burun akıntısı, geniz akıntısı, ateş, öksürük, kötü nefes kokusu, çocuklarda davranış değişikliği de görülebilir.
Sinüzit tanısı muayene ve radyolojik tetkiklerle konulabilir.
Sinüzitin meydana geldiği yerin beyin, göz boşluğu, önemli damarlar ve sinirlerle komşu olması nedeniyle bu organlara yayılması hayati tehlikeye yol açabilmektedir.
Bu nedenle sinüzit, mutlaka tedavi edilmesi gereken bir hastalıktır.
Endoskopik Sinüs Cerrahisi; sinüs fonksiyonlarını gözeten ve bozulmuş fizyolojinin düzeltilmesini öngören burnun ve sinüslerin en ince ayrıntısını gösteren endoskoplar yardımı ve özel mikrocerrahi aletleriyle yapılan ameliyattır.
Nasıl Yapılır?
ESC sırasında özellikle navigasyon, balon, shaver gibi ileri teknolojik cihazların kullanıldığı vakalarda hasta ve cerrahın konforu açısından genel anestezi tercih
edilmektedir.
Ameliyat öncesinde hastanın sinüs tomografisi çekilerek ameliyathanede cerrahın istediği zaman görebileceği şekilde konumlandırılır.Ameliyat esnasında gerektiğinde burun içerisindeki yerimizi kontrol etmek ve komplikasyondan kaçınmak için tomografiye bakılır.
Cerrahi süresi patolojinin yaygınlık derecesine ve aynı ameliyatta yapılacak burun içi eğikliği düzeltilmesi, estetik burun cerrahisi, burun eti küçültülmesi, anatomik varyasyonların düzeltilmesi gibi ek müdahalelerin olup olmamasına göre değişmektedir.
ESC Sonrası Sonuçlar Nasıldır?
Endoskopik cerrahinin sonuçları hastalığa göre değişir. Kronik veya Rekürren sinüzitte başarı %80-90 arasındadır. Nazal polipler tekrarlamaya eğilimlidir, sadece polip olanlarda %20-30 tekrarlar. Antrokoanal polipde başarı ortalama %95 dir.
Sonuçlarda hastalığın yanında cerrahın deneyimi de çok önemlidir.
Ne gibi Komplikasyonlar Görülebilir? ESC de bazı özel durumlarda ameliyatın
zorluk derecesi artmakta ve başarısızlık veya komplikasyon ihtimalini artırmaktadır. Bu özel durumlar;
• Ameliyat sırasında dokularda aşırı kanama olması
• İleri derecede iltihap olması
• Özellikle damarsal içeriği fazla olan tümörlerin ameliyatları
• Hipertansiyon
• Pıhtılaşma bozuklukları (Kanama diatezleri) / Aspirin kullanımı
• Cerrahi travma
• Anatominin önceki ameliyat / travma nedeni ile değişmiş olması
• Önceki ameliyatlara bağlı sert iyileşme dokusu oluşmuş olması
• Yaygın polipler
• Paranazal sinüs içi / dışı tümörler
• Anatomik değişiklikler (varyasyonlar)
• Arka etmoid, sfenoid, frontal sinüslere yönelik ameliyatlar olarak sayılabilir.nda özellikle navigasyon, balon, shaver gibi ileri teknolojik cihazların kullanıldığı vakalarda hasta ve cerrahın konforu açısından genel anestezi tercih edilmektedir.
Ameliyat öncesinde hastanın sinüs tomografisi çekilerek ameliyathanede cerrahın istediği zaman görebileceği şekilde konumlandırılır. Ameliyat esnasında gerektiğinde burun içerisindeki yerimizi kontrol etmek ve komplikasyondan kaçınmak için tomografiye bakılır.
Cerrahi süresi patolojinin yaygınlık derecesine ve aynı ameliyatta yapılacak burun içi eğikliği düzeltilmesi, estetik burun cerrahisi, burun eti küçültülmesi, anatomik varyasyonların düzeltilmesi gibi ek müdahalelerin olup olmamasına göre değişmektedir.
Endoskopi ve ESC Hangi Durumlarda Uygulanır?
Endoskoplar burun, sinüs ve bunların komşuluklarını ilgilendiren birçok hastalığın tanı ve cerrahi tedavisinde kullanılmaktadır. Bunlar;
. Kronik Sinüzit (İlaç tedavisine cevap vermeyen)
. Rekürren (Tekrarlayıcı) Sinüzit
. Nazal Polip
. Antrokoanal Polip
. Konka Redüksiyonu (Burun etlerinin küçültülmesi)
. Sinüs Mukoseli
. Burun ve Sinüs Tümörleri
. Beyin-Omurilik Sıvısı Kaçağı (Serebrospinal Rinore)
. Orbital Dekompresyon (Tiroid oftalmopatisinde gözü baskıdan kurtarma)
. Optik Sinir Dekompresyonu (Göz sinirini baskıdan kurtarma)
. Dakriyosistorinostomi (Tıkalı gözyaşı kanalının açılması)
. Koanal Atrezi Onarımı
. Burundaki Yabancı Cisimlerin Çıkarılması
. Burun Kanaması Kontrolü
. Hipofiz Bezi Tümörleri
. Kafa Tabanı Cerrahisi
. Septal Kret (Endoskopik Septoplasti)
. Östaki Tüpü Problemleri
Ameliyat Sonrası İyileşme Süreci Nasıl Olur ve Nelere Dikkat Edilmelidir?
Ameliyat sonrasında ciddi bir ağrı şikayeti olmamakta, basit ağrı kesiciler genellikle
yeterli olmaktadır. Hastaların ameliyat günü hastanede kalması önerilmekle beraber ameliyatın içeriğine göre aynı gün taburculuk da mümkün olabilmektedir.
Ameliyat bitiminde ameliyat sahasına kendiliğinden eriyen tamponlar konulur, burun delikleri açık kalır. Ancak endoskopik cerrahi ile beraber rinoplasti (burun estetiği), septoplasti (deviasyon ameliyatı), konka (burun eti) cerrahisi gibi bir ya da birkaç işlem yapılmışsa burun içine yumuşak silikondan yapılmış esnek tamponlar konur (doyle splint). 5-7 gün sonra tamponlar çıkarılır.
Ameliyat sonrasında antibiyotik tedavisine en az 10 gün devam etmek önerilmektedir, ek ilaçlar eklenebilmektedir. Ameliyattan sonra 1-2 gün burundan sızıntı şeklinde kanamalar olabilir, sonraki birkaç gün akıntılar, burun içinde kabuklanmalar olur. Burnu mekanik olarak temizleyip mukozayı nemlendiren genellikle steril tuzlu su içeren spreyler kabuklanmalar geçene kadar kullanılmalıdır.
Alerjik ve polipli hastalarda ikinci haftadan itibaren kortizon içeren spreylere ve polip oluşumunu riskini azaltan ilaçlara başlanmaktadır. Alerjik mantar sinüziti düşünülen hastalara ameliyat sonrasında ağız yolu ile mantar tedavisi de önerilmektedir.
ESC sırasında ya da sonrasında karşılaşılan bazı minör ve majör komplikasyonlar
mevcuttur. Bunlar içinde en önemli olanları;
• Aktif kanama
• İntraorbital (göz içi) kanama
• Karotis (şah damarı) yırtılması
• Orbita (göz çukuru) travması
• Endoftalmi (gözün geriye yer değiştirmesi)
• Gözde hareket bozukluğu
• Nazolakrimal kanal (göz yaşı kanalı) travması
• Beyin omurilik sıvısı kaçağı
• Kafa içi komplikasyonlar
• Apse
• Menenjit
• Beyin içine hava kaçması (Pnömosefali)
• Hipofiz bezi hasarı olarak sıralanabilir
Endoskopik sinüs cerrahisi kritik komşulukları olan bir anatomik bölgede direk görüş olmadan, endoskopik sistemlerle elde edilen görüntüler monitörden izlenirken küçük ve hassas cerrahi aletler kullanılarak yapılan bir ameliyattır. Cerrahi bilgi ve tecrübenin yanı sıra mevcut cerrahi ekipmanların ve endoskopik sistemlerin
kalitesinin ve yeterliliğinin, gereken durumlarda özel malzemelerin ve ileri teknolojik cihazların kullanılabilmesinin ameliyatın süresi, başarısı ve istenmeyen sonuçların (komplikasyon) önlenmesi üzerinde çok önemli etkileri vardır. Başarılı bir sonuç için en önemli kriter yeterli bilgi ve tecrübesi olan doğru cerrahı seçmeniz olmakla birlikte, ameliyatınızın, hastalığınızın durumuna göre gereken özel tıbbi malzeme ve teknolojinin bulunduğu bir merkezde yapılması tek ameliyat ile başarılı sonuç almanızda ve ameliyat sonrası problem yaşama riskinizin azalmasında önemli katkı yapacaktır.